Meer nuance, minder doem.

Professor Psychologie aan de VUB en trauma-expert Elke Van Hoof pleit voor een ander soort berichtgeving over de coronacrisis. Ze vindt dat er te veel doemscenario’s worden gelanceerd in de pers en zou willen dat de media meer nuance brengen. “De pers moet goed overbrengen voor welke uitdagingen we staan, maar ze moet evengoed laten zien hoe we binnen het strikte kader zo’n fijn mogelijk leven kunnen hebben.”

Bekijk het volledige interview hier

Stop met doemscenario’s lanceren

Experten en politici moeten ophouden met het om de haverklap lanceren van allerlei doemscenario’s over de pandemie. Dat vraagt professor en klinisch psycholoog Elke Van Hoof (VUB), voorzitter van de expertengroep rond de psychosociale impact van COVID-19 binnen de Hoge Gezondheidsraad.

Lees het volledige interview hier.

“Het is zo perfect als je de beste versie van jezelf bent. En dat is niet altijd een topversie”

Tijdens het voorbije coronajaar werkte klinisch psycholoog Elke Van Hoof thuis aan een nieuw boek: ‘Eerste hulp bij thuiswerken’. Ook al leek dit eerder al ‘het nieuwe normaal’, nu pas weten we écht hoe het is om thuis je werkdag te organiseren. En ook al dromen we ervan weer gewoon naar het werk te kunnen, toch zal het een deel van ons leven worden. Ze praat in ‘Touché’ over hoe telewerk ons leven veranderde, mentale gezondheid en hoe belangrijk erkenning voor het mentaal welzijn is.

Eerste hulp bij thuiswerken

Volgende week komt het boek van Elke Van Hoof, ‘Eerste hulp bij thuiswerken’, eindelijk uit. Ook voor Van Hoof is het, zoals voor iedereen, een jaar met de nodige ‘ups and downs’ geweest. “Het is nu belangrijker dan ooit dat we ons focussen op de geestelijke gezondheid en die vooruit helpen. Daarom hebben we de website iedereenok.be opgericht, om ervoor te zorgen dat mensen ook van thuis uit kunnen werken aan hun mentaal welzijn”, vertelt Van Hoof. “Die website is een enorm goede screener geweest om te kijken hoe gaat het met de bevolking. Zo hebben we vastgesteld dat het goed gaat als we meer bewegingsruimte hebben en minder goed minder als we minder bewegingsruimte hebben die lang aanhoudt.”

Thuiswerk is een echte kunst, eentje die we het afgelopen jaar allemaal van dichtbij hebben mogen ondervinden. “Voor corona had een kwart van de bevolking geen ervaring met thuiswerken. En plots was het voor iedereen verplichte kost. Bedrijven waren niet voorbereid en dat was het grootste pijnpunt. Je kan niemand controleren, want dat gaat niet als iedereen thuis zit. Een groot deel vond het geweldig dat de wereld in het voorjaar stil stond, nu is dat gevoel er bij iedereen wel af”, vertelt Van Hoof. “De breuklijn tussen woon en werk is enorm belangrijk, maar lijkt nu bij velen vervaagd. Ook na corona zou het de bedoeling zijn dat we deeltijds thuis blijven werken, dus er moet een kantelpunt komen. We moeten het goed communiceren, goed verpakken, een tandje bijsteken en stimuleren. Het moet positief zijn. We moeten de nieuwe generaties helpen om hen te laten floreren.”

Mentaal welzijn

Afgelopen week was het interview van Oprah Winfrey met prins Harry en Meghan Markle een van de meest besproken onderwerpen ter wereld. In dat interview vertelt Markle over haar eerste jaar aan Britse koningshof en hoe ze zich daarbij mentaal heeft gevoeld. Ze moest smeken om hulp omdat ze zich mentaal onderuit voelde gaan. Een passage die ook Van Hoof niet ontgaan is: “Hoe kunnen we een hulpkreet zo naast ons neerleggen? Dat kan toch niet”, zegt ze.

Iemand die het lef heeft om naar buiten te komen en te zeggen dat die niet oké is of oké is geweest, zou altijd respect en erkenning moeten krijgen. 

“Iemand die het lef heeft om naar buiten te komen en te zeggen dat die niet oké is of oké is geweest, zou altijd respect en erkenning moeten krijgen. Het feit dat dat nog steeds niet gebeurt, heeft me met mijn beide voeten op de grond gezet. Als iemand de hand uitsteekt, is het onze morele plicht om die hand te vast te nemen en niet meer los te laten.”

“Ik ben zelf erg open over momenten in mijn leven waar ik het erg moeilijk heb gehad, ook om te tonen dat er nadien nog een leven is. Ik kan het niet genoeg zeggen: je kan een beter leven hebben door zo’n periodes mee te maken. Het is oké om niet oké te zijn. Vanuit het ‘niet oké zijn’ groeien dan dingen. Ik vind dat ik dat als psycholoog moet kunnen uiten, maar veel collega’s hebben het daar nog moeilijk mee. Wie hulp vraagt moet zeker zijn dat de hefboom goed werkt, maar ik vind niet dat mijn hefboom niet meer zou werken omdat ik het moeilijk heb gehad. Hij werkt misschien zelfs beter, omdat ik het zelf heb ervaren. I’m on the top of my game. Ik floreer. En ik vind dat mensen dat mogen weten”, vertelt Van Hoof.

De manier waarop dat gebeurd is, blijft tot op de dag van vandaag onmenselijk.

“Ik heb heel diep gezeten. Op een bepaald moment moest ik een groot deel van mijn autonomie afstaan. Mijn ogen waren zo verslechterd, dat ik niet meer in het donker kan zien. Ik kon plots niet meer in de avond naar huis rijden en dat bracht veel moeilijkheden en onbegrip met zich mee. Op dat moment zat ik in een functie waar heel veel speelde en heb ik afstand moeten nemen. Vanuit mijn beleving voelde dat net alsof de poten van onder mijn stoel gezaagd werden en ik uit een rijdende TGV gesmeten werd. Achteraf bekeken was dat een heel goede beslissing die zij hebben genomen en ben dankbaar dat het gebeurd is. Maar de manier waarop dat gebeurd is, blijft tot op de dag van vandaag onmenselijk”, verklaart Van Hoof.

“Als dat niet gebeurd was, dan had ik waarschijnlijk nooit zelf mijn ontslag ingediend en zou ik hier nu niet zo staan. Ik run mijn eigen praktijk en heb me nog nooit zo vrij gevoeld. Als ik dat allemaal opsom dan heb ik meer positieve dan negatieve dingen eruit gehaald. Ik waardeer wat ik daar heb meegekregen en ben een beter mens door wat daar gebeurd is, maar de manier waarop is een heel ander verhaal. Al ga ik ervan uit dat iedereen toen naar zijn beste vermogen gehandeld heeft.”

Erkenning

“Eens ik de veertig gepasseerd was, kwamen er enkele vraagtekens en twijfels bovendrijven. Ik wist niet meer of ik goed was en eigenlijk iets kon. Ook fysiek voelde ik mij geremd. Sinds de zomer heb ik dan de hulp van een coach geroepen die me zowel fysiek als mentaal begeleidt. Mijn coach durft met de zweep rond te gooien. Ik volg nu een strak trainings- en voedingsschema. Sindsdien slaap ik veel beter, ben ik meer gefocust en voel ik me veel lichter. Mijn doelen zijn niet de doelen van een olympiër. Ik wil werken aan mezelf zodat ik voel dat mijn lichaam me kan voorzien. Zodat ik de dingen kan doen die ik wil neerzetten en om de beste versie van mezelf te kunnen zijn”, vertelt Van Hoof.

We hebben nog niet begrepen welke winst we kunnen halen als iedereen de beste versie van zichzelf kan zijn.

Vorige week heeft Elke Van Hoof haar vijfenveertigste verjaardag gevierd, in de rust van haar gezinsbubbel. “Als ik iets mag wensen, dan is het dat de geestelijke gezondheidszorg en de mensen die erin werken de juiste erkenning krijgen. We worden vandaag al snel gezien als vuilkar. Er is een storm geweest en de vuilkar moet het oplossen en opkuisen voor de volgende storm. Wij zijn geen vuilkar”, vertelt Van Hoof. “Wij geven een richting aan, snelheid en signalen. Die signalen zouden dan verder opgepikt moeten worden. Heb je extra hulp nodig? Dan staan we klaar. We zijn de ziekenwagen en achteraf ook de vuilkar, maar het vuil ruimen zou minimaal werk moeten zijn en dat is momenteel niet het geval. Iedereen wilt hulp maar als we komen met de rekening dan is het een ander verhaal, zowel bij de overheid als bij organisaties. We hebben nog niet begrepen welke winst we kunnen halen als iedereen de beste versie van zichzelf kan zijn.”

“Het is zo perfect als je gewoon de beste versie van jezelf bent. En dat is niet altijd een topversie. Dat kan soms 80% zijn, soms 100%, soms 150% en soms 50%. Je zet je beste beentje voor gezien de context waar je inzit. Wees er blij mee. En erken ook bij anderen dat iedereen de beste versie van zichzelf probeert te blijven”, besluit Van Hoof.

Beluister het volledige interview hier:

De Warmste Kerst

Maak er geen eenzame kerst van – voor jezelf én voor anderen

De coronamaatregelen snijden ons af van betekenisvolle sociale contacten. We voelen ons eenzaam en verliezen onze veerkracht. Waar de eindejaarsperiode traditioneel om samenzijn draait, dreigen de feesten van 2020 een vergrootglas op deze gevoelens van eenzaamheid te zetten. Maar we mogen niet bij de pakken blijven zitten. We moeten er alsnog een warme eindejaarsperiode van maken, waarbij we niemand loslaten.

Onze veerkracht zakt weg

De tweede lockdown hakt er zo mogelijk nog steviger in dan de eerste en haalt onze veerkracht volledig onderuit. Uit de meest recente corona-gezondheidsenquete blijkt dat 1 op 5 te kampen heeft met depressieve gedachten, bijna een kwart worstelt met angstgevoelens. Waar in september 35 procent ontevreden was over zijn sociale contacten, gaat dit nu om 65 procent.

En nu zal er dus ook geen gewone kerst, het belangrijkste sociale feest waar we zo van houden, gevierd kunnen worden. Een extra domper op onze veerkracht.

Sociale relaties: het cement van onze samenleving

We floreren dankzij onze sociale contacten. Het onderhouden én behouden van sociale relaties vormt een belangrijke hefboom voor ons welzijn. Contact met onze families, maar evengoed toevallige ontmoetingen, zorgen ervoor dat we ons verbinden met een groep, dat we ons veilig voelen, en dat we onszelf kunnen motiveren tot buitengewone inspanningen voor diezelfde groep – in dit geval het naleven van de maatregelen en dus het intomen van de coronacurve.

Daarbij komt dat eenzaamheid reeds voor er sprake was van corona hoogtij vierde. In de afgelopen maanden kon dat lelijke beestje gedwee groeien. Dat is niet zonder risico’s. Eenzaamheid zorgt voor het verlies van die o zo belangrijke veerkracht en functionaliteit en leidt tot psychische problemen.

Maar vooral ook onze jongeren hebben nood aan sociaal contact en recht op hun sociale experimentele fase. Die fase is belangrijk, want daarin vormen ze hun identiteit en stomen ze zich klaar om ons bij te staan als toekomstige volwassenen. Het sociale experimenteren werd hen door corona al maanden ontnomen. Meer nog, wanneer onze jongeren natuurlijk gedrag vertonen, wijzen we hen met de vinger.

Waar corona onze basisbehoefte aan sociaal contact dus al maanden onder druk zet, zullen we dat met kerst des te scherper voelen. We kennen de regels intussen – of dat zou toch moeten: een gezin mag één knuffelcontact hebben en een alleenstaande twee. Dat is de theorie, maar wat met de praktijk? Wat als die twee knuffelcontacten zelf worden uitgenodigd in hun basisgezin? Dan zit je alleen aan de feesttafel.

Zelf een perspectief creëren

Daarom is het nu meer dan ooit belangrijk om een inspirerend en activerend verhaal te brengen, om zo op een veerkrachtige manier door deze bevreemdende eindejaarsperiode te komen. De constante en aanhoudende focus op vrijheidsbeperking demotiveert, een inspirerende doelstelling activeert. We moeten de mindset verschuiven van vrijheidsbeperking, naar een positieve en menselijke boodschap. COVID-19 heeft ons een donkere tunnel ingeduwd en we kunnen het einde daarvan niet zien. Het ontbreekt ons aan perspectief en controle. Daarom is het belangrijk niet bij de pakken te blijven zitten, maar om in de plaats daarvan ons eigen perspectief te creeëren waarin we controle vinden. We zullen met andere woorden onze veerkracht moeten gebruiken om de eindmeet van de coronatunnel te halen.

De warmste kerst

Wat stel ik dan voor? We hebben intussen geleerd dat deze pandemie zich niet houdt aan statistische modellen. Laat ons dus de kaart van de menselijkheid trekken. Laten we écht een team van 11 miljoen vormen, laten we écht niemand loslaten.  

Ten eerste ligt een zekere verantwoordelijkheid bij onze openbare diensten en overheden. Zij dragen de taak een variétéshow te lanceren waar tips & tricks op een toegankelijke en ludieke wijze worden aangeleerd aan de bevolking, waar inspirerende verhalen verteld worden en waar men afleiding van de soms harde realiteit kan vinden. De liveshow “Kerst met 11 Miljoen”, een samenwerking tussen de anders concurrerende zenders Eén, VTM, VIER, La Une en RTL-TVI,  is een stap in de goede richting om de bevolking in deze eindejaarsperiode te verbinden en te motiveren. Het mooie is dat ieder van ons kan deze verbondenheid verder kan versterken. Zo kan je via digitale tools, type “watchparty”, samen met vrienden of familie van het programma genieten.

Daarnaast moeten we alternatieve routes organiseren voor onze alleenstaanden, jongeren en al wie even wil vluchten uit het (kwetsbare) gezin. Organiseer binnen de maatregelen een wandeling of een fakkeltocht op kerstdag of nieuwjaar.

En bovenal: we moeten voor onszelf en elkaar zorgen. Geluk kunnen we ervaren wanneer we iets doen voor een ander. Misschien kunnen we met z’n allen de tijd die we anders aan de kersttafel doorbrengen, inzetten in de woonzorgcentra? Of al bellend met personen die het moeilijk hebben of zich eenzaam voelen? Het kost een kleine moeite, maar kan voor hen een wereld van verschil maken. Zet op kerstmis of nieuwjaar een bloemetje of zelfgemaakte maaltijd voor de deur van een eenzaam persoon of steek een kaartje in de bus. Hoe ‘klein’ de attentie ook is, zo voelt niemand zich vergeten. Maar ook: leer het kantelpunt in anderen herkennen, en loods hen vervolgens naar de juiste hulpverlening.

Op die manier maken we weer deel uit van een groter geheel, hebben we impact en dragen we bij tot een warme kerst. Waarom niet de warmste kerst ooit?

“Hoe meer je vecht tegen de nieuwe realiteit, hoe meer negatieve emoties je ontwikkelt”

Winter/Lente 2021

De coronadreiging zorgt al maanden voor ongerustheid en onzekerheid. Veel mensen zijn fysiek uitgeput en ook de mentale weerbaarheid staat op een lager pitje. Hopelijk werkt het vooruitzicht op de lente toch wat opbeurend. Elke Van Hoof spreekt ons alvast moed in met inspirerende motivatietips.

Download hier het volledige artikel